എന്നാൽ, തലസ്ഥാനത്തിലെ ചില ഇടങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും വായു ഗുണനിലവാരം ‘വളരെ മോശം’ നിലയിലാണ്. ഷാദിപൂർ (335), ജഹാംഗീർപുരി (324), നെഹ്‌റു നഗർ (319), ആർ.കെ. പുരം (307) എന്നിവിടങ്ങളിൽ AQI ഉയർന്ന നിലയിലാണ്. ബവാന, സിരിഫോർട്ട്, രോഹിണി, വിവേക് വിഹാർ, ബുരാരി, വസീർപൂർ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ AQI ‘മോശം’ വിഭാഗത്തിലാണ് തുടരുന്നത്. മന്ദിർ മാർഗിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ AQI 158 രേഖപ്പെടുത്തി.

മലിനീകരണത്തെ തുടർന്ന് വായു ഗുണനിലവാരം നിരീക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയാണ് സർക്കാർ. 2026 ജനുവരിയോടെ ആറു പുതിയ എയർ ക്വാളിറ്റി മോണിറ്ററിങ് സ്റ്റേഷനുകൾ കൂടി ഡൽഹിയിൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുമെന്ന് സംസ്ഥാന മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡ് അറിയിച്ചു. ജെ.എൻ.യു, ഇഗ്‌നു, മൽഛ മഹൽ, ഡൽഹി കാന്റോൺമെന്റ്, കോമൺവെൽത്ത് സ്പോർട്സ് കോംപ്ലക്സ്, എൻ.എസ്.യു.ടി വെസ്റ്റ് കാമ്പസ് എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് പുതിയ സ്റ്റേഷനുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നത്.

അതേസമയം, അഞ്ച് വർഷത്തിനിടയിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പ് നവംബറിൽ ഡൽഹി രേഖപ്പെടുത്തിയതായി ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് അറിയിച്ചു. ശരാശരി കുറഞ്ഞ താപനില 11.5°C ആയി താഴ്ന്നു. പകൽസമയത്തെ പരമാവധി ശരാശരി താപനിലയും കുറഞ്ഞു — ഈ നവംബറിൽ 27.7°C ആയപ്പോൾ കഴിഞ്ഞ വർഷം 29.4°C ആയിരുന്നു.

മൗലികാവകാശമായ ശുദ്ധവായുവിനുവേണ്ടി നിരവധി വിദ്യാര്‍ഥി സംഘടനകള്‍ ഭാഗമായ ഡല്‍ഹി കോഓഡിനേഷന്‍ കമ്മിറ്റി ഫോര്‍ ക്ലീന്‍ എയര്‍ ആഹ്വാനം ചെയ്ത പ്രതിഷേധത്തിനാണ് ഡല്‍ഹി സര്‍വകലാശാല മൂന്നാം വര്‍ഷ നിയമ വിദ്യാര്‍ഥിയായ അക്ഷയ് ഞായറാഴ്ച ഇന്ത്യഗേറ്റിലെത്തിയത്. പെപ്പര്‍ സ്‌പ്രേ ഉപയോഗിച്ചു, മാവോവാദി മുദ്രാവാക്യം വിളിച്ചു എന്നീ ആരോപണങ്ങള്‍ ഉയര്‍ത്തിയാണ് പൊലീസ് അക്ഷയ് അടക്കം 23 വിദ്യാര്‍ഥികളെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തത്.

അക്ഷയ് ഒരു മാവോവാദി ഗ്രൂപ്പിലും അംഗമല്ലെന്നും രാഷ്ട്രീയ ബോധമുള്ള വിദ്യാര്‍ഥി മാത്രമാണെന്നും സുഹൃത്തുക്കള്‍ പറയുന്നു. പ്രാഥമിക അന്വേഷണം ആവശ്യമാണെന്നും നിരീക്ഷിച്ച കോടതി വിദ്യാര്‍ഥികളെ ജുഡീഷ്യല്‍ കസ്റ്റഡിയില്‍ വിട്ടിരിക്കുകയാണ്.

‘ഞങ്ങളും ഡല്‍ഹിയിലെ താമസക്കാരാണ്. ഈ ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിക്കുന്നവരാണ്. പക്ഷേ ഈ പ്രശ്‌നത്തിന് ആരും കാരണക്കാരല്ലെന്ന് നമ്മള്‍ അംഗീകരിക്കണം’ ബെഞ്ച് പറഞ്ഞു. ഡല്‍ഹി വായു മലിനീകരണ വിഷയത്തില്‍ കോടതി നിയമിച്ച അഭിഭാഷകയായ അപരാജിത സിങ് സമര്‍പ്പിച്ച ഹരജി അടിയന്തരമായി കേള്‍ക്കണമെന്ന ആവശ്യം പരിഗണിക്കുമ്പോഴായിരുന്നു ബെഞ്ചിന്റെ പരാമര്‍ശം.

‘ഒരു ജുഡീഷ്യല്‍ ഫോറത്തിന് എന്ത് മാന്ത്രിക വടിയാണ് പ്രയോഗിക്കാനാവുക? ഡല്‍ഹിക്ക് ഈ വായുമലിനീകരണം അപകടകരമാണെന്ന് ഞങ്ങള്‍ക്കറിയാം… ഉടനടി ശുദ്ധവായു ലഭിക്കാന്‍ കഴിയുന്ന എന്ത് പരിഹാരമാണ് നിര്‍ദേശിക്കാനാവുക?’ കോടതി ചോദിച്ചു.

ശൈത്യകാലത്ത് മാത്രം രൂക്ഷമായ മലിനീകരണം ഉണ്ടാകുന്നുണ്ടെന്ന് ബെഞ്ച് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ദീപാവലി സീസണില്‍ അതൊരു ആചാരപരമായ രീതിയുടെ ഭാഗമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ശൈത്യകാലം കഴിഞ്ഞാല്‍ അത് അപ്രത്യക്ഷമാകും. എന്തായാലും നമുക്ക് പതിവായി നിരീക്ഷണം നടത്താം’ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഉറപ്പ് നല്‍കി.

ഡല്‍ഹിയിലെ മലിനീകരണ പ്രശ്‌നം ആരോഗ്യ അടിയന്തരാവസ്ഥയാണെന്ന് മുതിര്‍ന്ന അഭിഭാഷക അപരാജിത സിങ് പറഞ്ഞതിന് പിന്നാലെയാണ് ബെഞ്ചിന്റെ പ്രതികരണം. പരിഹാരങ്ങള്‍ കടലാസില്‍ ഒതുങ്ങുകയാണെന്നും അടിസ്ഥാനപരമായി ഒന്നും നടക്കുന്നില്ലെന്നും അപരാജിത സുപ്രിംകോടതിയെ അറിയിച്ചു.

‘നമ്മളെല്ലാവരും മരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് കണ്ണ് തുറക്കൂ മോദി…!’എന്ന ശക്തമായ ആഹ്വാനത്തോടെയാണ് ഷമ വീഡിയോ പങ്ക് വെച്ചിട്ടുള്ളത്. കടുത്ത ചുമയും നെഞ്ചുവേദനയും അനുഭവപ്പെട്ടതിനെത്തുടര്‍ന്നാണ് ആശുപത്രിയില്‍ പ്രവേശിപ്പിച്ചതെന്നും, എയര്‍ ക്വാളിറ്റി ഇന്‍ഡക്‌സ് 700ന് മുകളിലാണെന്നും അവര്‍ പോസ്റ്റില്‍ സൂചിപ്പിച്ചു. മുഖ്യമന്ത്രിമാരെ വിളിച്ച് യുദ്ധകാലാടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഈ വിഷപ്പുകയ്ക്ക് പരിഹാരം കാണണമെന്നും ഷമ മുഹമ്മദ് പ്രധാനമന്ത്രിയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.

മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാന്‍ ക്ലൗഡ് സീഡിംഗ് പദ്ധതി ഉടന്‍ നടപ്പാക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. ദീപാവലിക്ക് നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ലംഘിച്ച് പടക്കങ്ങള്‍ പൊട്ടിച്ചതും മലിനീകരണം രൂക്ഷമാക്കാന്‍ കാരണമായിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം മലിനീകരണം ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നതായാണ് റിപ്പോര്‍ട്ട്. എല്ലാവരും മാസ്‌ക് ധരിക്കണമെന്നും രോഗികള്‍ വീട്ടില്‍ കഴിയണമെന്നും ആരോഗ്യവകുപ്പിന്റെ നിര്‍ദേശിച്ചു.

മലിനീകരണം കുറഞ്ഞ ‘ഹരിത പടക്കങ്ങള്‍’ ഉപയോഗിക്കണമെന്ന നിര്‍ദേശം ഹൈക്കോടതി മുന്നോട്ട് വെച്ചിരുന്നെങ്കിലും ഈ നിര്‍ദേശങ്ങള്‍ പാലിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കര്‍ശന നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ഉണ്ടെങ്കിലും പടക്ക വിപണികളെല്ലാം സജീവമായിരുന്നു.

ഖേകഡ മുതല്‍ ബുറാഡി വരെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലായാണ് ക്ലൗഡ് സീഡിങ് സാങ്കേതിക വിദ്യ പ്രയോഗിച്ചത്. മേഘങ്ങളിലേക്ക് സില്‍വര്‍ അയഡൈഡ്, സോഡിയം ക്ലോറൈഡ്, ഡ്രൈ ഐസ് എന്നിവ പോലെയുള്ള രാസവസ്തുക്കള്‍ വിതറി ജലകണങ്ങള്‍ രൂപപ്പെടുന്നതാണ് ഈ പ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വം. വിമാനങ്ങളിലൂടെയോ കരയിലെ യന്ത്രങ്ങളിലൂടെയോ മേഘപാളികളിലേക്ക് രാസപദാര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ വിടുന്നത് വഴി മഴ സൃഷ്ടിക്കാനാകും.

കടുത്ത വരള്‍ച്ചയും രൂക്ഷമായ വായു മലിനീകരണവും നിയന്ത്രിക്കാനാണ് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില്‍ ഈ മാര്‍ഗം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാല്‍, ആകാശത്ത് ആവശ്യത്തിന് മേഘങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത് പ്രാവര്‍ത്തികമാകുക. ഇപ്പോള്‍ ഡല്‍ഹിക്ക് മീതെ മതിയായ മേഘങ്ങളില്ലാത്തതിനാല്‍ മുഴുവന്‍തോതിലുള്ള കൃത്രിമമഴയ്ക്കായി കുറച്ച് ദിവസങ്ങള്‍ കൂടി കാത്തിരിക്കേണ്ടി വരും.

കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് അറിയിച്ചതനുസരിച്ച്, ഒക്ടോബര്‍ 28 മുതല്‍ 30 വരെയുള്ള ദിവസങ്ങളില്‍ ആവശ്യത്തിന് മേഘങ്ങള്‍ രൂപപ്പെടാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട് ഈ ദിവസങ്ങളിലായിരിക്കും ഡല്‍ഹിയില്‍ പ്രതീക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്ന കൃത്രിമമഴ പെയ്യുക.

പരീക്ഷണം വിജയകരമായെന്നും തയാറെടുപ്പുകള്‍ പൂര്‍ണ്ണമായെന്നും മുഖ്യമന്ത്രി രേഖാ ഗുപ്ത സമൂഹമാധ്യമമായ എക്‌സ് വഴി അറിയിച്ചു.

മലിനീകരണം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി കൃത്രിമ മഴ പെയ്യിക്കാന്‍ ഡല്‍ഹി സര്‍ക്കാര്‍ ഒരുങ്ങുകയാണ്. ഈ മാസം 24, 26 തീയതികളിലാണ് കൃത്രിമ മഴ പെയ്യിക്കാന്‍ പദ്ധതി. അതേസമയം, ആരോഗ്യ വകുപ്പ് എല്ലാവരും മാസ്‌ക് ധരിക്കണമെന്നും, രോഗികള്‍ വീട്ടില്‍ കഴിയണമെന്നും നിര്‍ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഹൈക്കോടതി മുമ്പ് ‘ഹരിത പടക്കങ്ങള്‍’ മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാവൂ എന്ന നിര്‍ദേശം നല്‍കിയിരുന്നെങ്കിലും അത് പല സ്ഥലങ്ങളിലും പാലിക്കപ്പെട്ടില്ല. കര്‍ശന നിയന്ത്രണങ്ങള്‍ ഉണ്ടായിട്ടും പടക്ക വിപണികള്‍ സജീവമായിരുന്നു, കുട്ടികള്‍ക്കായുള്ള പടക്കങ്ങളില്‍ നിന്ന് വിദേശ നിര്‍മ്മിത വെറൈറ്റികളുവരെ എളുപ്പത്തില്‍ ലഭ്യമായിരുന്നു. ഇതിന് അധികാരികളുടെ നിരാലസതയാണെന്ന് വിമര്‍ശനം ഉയരുന്നു.

വിദഗ്ധര്‍ മുന്നറിയിപ്പ് നല്‍കുന്നത് പോലെ, മോശം വായുവില്‍ ദീര്‍ഘനേരം സമ്പര്‍ക്കം പുലര്‍ത്തുന്നത് ശ്വാസകോശശേഷി കുറയ്ക്കുകയും, ദീര്‍ഘകാല ശ്വസന സംബന്ധമായ രോഗങ്ങള്‍ക്ക് കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. ഇത് ശ്വാസതടസ്സം, ശ്വാസംമുട്ടല്‍, ചുമ, തലവേദന, ക്ഷീണം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിക്കാനിടയുണ്ടെന്ന് ആരോഗ്യവിദഗ്ധര്‍ പറയുന്നു.

ആരോഗ്യവകുപ്പിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ്: പുറത്തേക്ക് പോകുമ്പോള്‍ എന്‍95 അല്ലെങ്കില്‍ എന്‍99 മാസ്‌ക് ധരിക്കണം, അനാവശ്യമായി പുറത്തുപോകുന്നത് ഒഴിവാക്കണമെന്നും ആരോഗ്യ വകുപ്പ് ഉപദേശിച്ചു.

സീസണിലെ ഏറ്റവും തണുപ്പുള്ള രാത്രിയെത്തുടര്‍ന്ന് ഡല്‍ഹിയുടെ എയര്‍ ക്വാളിറ്റി ഇന്‍ഡക്സ് (എക്യുഐ) 426ല്‍ എത്തിയതോടെയാണ് ഈ തീരുമാനം. ശ്വാസതടസ്സം, കണ്ണിലെ പ്രകോപനം തുടങ്ങിയ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങള്‍ നിവാസികള്‍ റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, ഇത് വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരം മോശമാകുമെന്ന ആശങ്ക ഉയര്‍ത്തുന്നു.

മലിനീകരണത്തെ ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികള്‍ പരിസ്ഥിതി മന്ത്രി ഗോപാല്‍ റായ് സോഷ്യല്‍ മീഡിയയില്‍ വര്‍ക്ക് ഫ്രം ഹോം നയം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും പീക്ക്-അവര്‍ ട്രാഫിക്കും വാഹന മലിനീകരണവും കുറയ്ക്കുന്നതിന് സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്ക് സ്തംഭിച്ച ഓഫീസ് സമയക്രമം നിര്‍ദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു.

സര്‍ക്കാര്‍ ജീവനക്കാര്‍ക്കായി നടപ്പാക്കുന്ന നടപടികള്‍ക്ക് സമാനമായി ജീവനക്കാര്‍ക്കായി ഷട്ടില്‍ ബസ് സര്‍വീസുകള്‍ ക്രമീകരിക്കാന്‍ വന്‍കിട സ്വകാര്യ തൊഴിലുടമകളോട് സര്‍ക്കാര്‍ അഭ്യര്‍ത്ഥിച്ചു.

ഹരിയാനയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളില്‍, കൈതാളിലെ അഝക 284, ചാര്‍ഖി ദാരി (280), ബഹദൂര്‍ഗഡ് (278), പഞ്ച്കുല (270), ഗുരുഗ്രാം (240), യമുനാനഗര്‍ (231), കുരുക്ഷേത്ര (221), റോഹ്തക് (202), സോനിപത്ത് (202), ഭിവാനി (198), റോഹ്തക് (195), പാനിപ്പത്ത് (184), അംബാല (148).