രാഹുല്‍ ഗാന്ധിയെന്ന ഇച്ഛാശക്തിയുള്ള നേതാവിനെ രാജ്യം കണ്‍കുളിര്‍ക്കെ കണ്ട ദിവസങ്ങളാണ് കടന്നുപോയത്. 4080 കിലോമീറ്റര്‍, 146 ദിവസം. ചരിത്രത്തിലേക്കുള്ള നടത്തമായിരുന്നു അത്.

ഇത് രാജ്യം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ജനകീയ മുന്നേറ്റയാത്രയാണ്. രാജ്യത്തെ നയിക്കാന്‍ രാഹുലിന്റെ കരങ്ങള്‍ക്ക് കരുത്തുണ്ടെന്ന് തെളിയിച്ച യാത്ര. വെറുപ്പിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിനെതിരെ സ്‌നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിച്ച യാത്ര. 2022 സെപ്തംബര്‍ ഏഴിന് തുടങ്ങി ഇന്ന് യാത്ര സമാപിക്കുമ്പോള്‍ ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരനും പ്രതീക്ഷകളിലാണ്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവ് വീണ്ടെടുക്കാന്‍ ഈ യാത്രക്ക് സാധിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ വളരെ വലുതാണ്. ഈ യാത്രയില്‍ അണിചേര്‍ന്ന് നടക്കാന്‍ സാധിച്ച നിമിഷങ്ങള്‍ ധന്യമായിരുന്നു.

പ്രിയപ്പെട്ട രാഹുല്‍ജി,
മതേതര ഇന്ത്യ അങ്ങയില്‍ പ്രതീക്ഷയര്‍പ്പിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയെ തിരിച്ചുപിടിക്കാന്‍ അങ്ങേക്ക് സാധിക്കുമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അതിനായുള്ള പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് പൂര്‍ണ പിന്തുണ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. യാത്രകള്‍ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ജനാധിപത്യ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ജൈത്രയാത്രകള്‍ക്കായി നമുക്ക് കാത്തിരിക്കാം. തങ്ങള്‍ പറഞ്ഞു.

ഇന്ത്യയുടെ തെക്കേയറ്റത്തെ കന്യാകുമാരി കശ്മീര്‍ വരെയുള്ള ദൂരം ജനങ്ങളുടെ ആവേശം നെഞ്ചിലേറ്റി ഇന്ത്യയില്‍ മറ്റൊരു രാഷ്ട്രീയക്കാരനും ഇത്രയും ഭംഗിയായി നിര്‍വഹിച്ചിട്ടില്ലാത്തൊരു പവിത്ര ദൗത്യമാണ് രാഹുല്‍ ഗാന്ധി നിര്‍വഹിച്ചതെന്നും അദേഹം കുറിച്ചു.

കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്ന് സ്വപ്നം കാണുന്നവര്‍ക്ക് മുമ്പില്‍ കോണ്‍ഗ്രസിനെ എഴുതി തള്ളാന്‍ വരട്ടെ, കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഇന്ത്യയില്‍ പുതിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം ഉരിതിരിഞ്ഞുവരാന്‍ പോകുന്നുവെന്നതിന്റെ കാലടിയൊച്ചകളാണ് ഈ ജോഡോ യാത്ര നല്‍കിയിട്ടുള്ളതെന്നും അദേഹം വ്യക്തമാക്കി.

തങ്ങളുടെ കയ്യിലുള്ള എല്ലാ അധികാരത്തിന്റെ മുഷ്‌ക് ഉപയോഗിച്ചാലും നരേന്ദ്ര മോദി ഗവണ്‍മെന്റിന് എതിരായി ആളിപ്പടരുന്ന ജനരോഷം തണുപ്പിക്കാന്‍ ഭരണകൂടത്തിന് കഴിയില്ലെന്ന് വ്യക്തമായ മുന്നറിയിപ്പും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അദേഹം പറഞ്ഞു.

ഏറ്റവും പ്രധാനമായത് ജനങ്ങളുടെ വളരെ വലിയ തോതിലുള്ള പങ്കാളിത്തമാണ്. ആ പങ്കാളിത്തം നാളത്തെ ഇന്ത്യയിലെ അവര്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരിവര്‍ത്തനത്തിന്റെ ഉജ്വലമായ പ്രഖ്യാപനം കൂടിയാണ്. സമാപന സമ്മേളനത്തില്‍ മുസ്‌ലിം ലീഗിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് നവാസ് കനി എം പി പങ്കെടുത്തു

വര്‍ത്തമാന ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിസന്ധികളുടെ ഉത്തരം തേടിയുള്ള സാര്‍ത്ഥകമായ ഒരു യാത്രയായിരുന്നു ജോഡോ യാത്ര. ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവും ഉള്ളടക്കവും വൈവിധ്യങ്ങളുടെ ഏകത്വമാണ്. ആ മഹത്തായ സന്ദേശത്തിലേക്ക് ഭാരതീയരെ വഴി നടത്തുകയെന്ന ദൗത്യമാണ് രാഹുല്‍ ഏറ്റെടുത്തത്. അതില്‍ അദ്ദേഹത്തിന് വിജയിക്കാന്‍ സാധ്യമായി എന്ന് തന്നെയാണ് ജോഡോ യാത്രക്ക് ശേഷം നമ്മള്‍ വായിക്കേണ്ടത്. ഇന്ത്യ ഇത്തരമൊരു സന്ദേശ വാഹകനെയാണ് തേടുന്നത്. അദേഹം പറഞ്ഞു.

രാഹുലിനല്ലാതെ വര്‍ത്തമാന ഇന്ത്യയില്‍ ഈ സന്ദേശത്തെ വഴിനടത്താനാവില്ല. ലക്ഷക്കണക്കിന് ജനങ്ങളോട് മനസ്സില്‍ നിന്നും മനസ്സിലേക്കുള്ള സ്‌നേഹക്കൈമാറ്റമാണ് നാം ദര്‍ശിച്ചത്. ഒന്നിക്കുന്ന ചുവടുകളിലൂടെ വെറുപ്പിന്റെ ഗോപുരങ്ങളെ പതുക്കെ വകഞ്ഞുമാറ്റി രാജ്യമാകെ സ്‌നേഹത്തിന്റെയും ഉള്‍ക്കൊള്ളലിന്റെയും മഹത്തായ പരവതാനി വിരിക്കുകയായിരുന്നു രാഹുല്‍ ജോഡോ യാത്രയിലൂടെ ചെയ്തു തീര്‍ത്തത്. ഇന്ത്യയുടെ പൂങ്കാവനമായ കാശ്മീരിന്റെ മണ്ണില്‍ ജോഡോയാത്ര അവസാനിക്കുകയല്ല.

പുതിയ ഇന്ത്യയെ രൂപപ്പെടുത്താനുള്ള അകബലം കൈവരിക്കുകയാണ് ഇതിലൂടെ. വരും നാളുകളില്‍ ഈ സഹന സമരത്തിന്റെ കരുത്തില്‍ വെറുപ്പിനെ വകഞ്ഞുമാറ്റി സ്‌നേഹത്തിന്റെ കുളിര്‍മ ഇന്ത്യ അനുഭവിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. അദേഹം പ്രതീക്ഷ പങ്കിട്ടു.

പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥ അടക്കം പല പ്രശ്‌നങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വന്നെങ്കിലും പ്രവര്‍ത്തകരുടേയും ജനങ്ങളുടേയും സ്‌നേഹവും പിന്തുണയുമാണ് യാത്ര പൂര്‍ത്തീകരിക്കാന്‍ തുണയായതെന്ന് രാഹുല്‍ ഗാന്ധി കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തു.

जम्मू कश्मीर में प्रशासन ने कहा कि अगर आप पैदल चलेंगे तो आप पर ग्रेनेड फेंका जाएगा।

तो मैंने सोचा क्यों न मुझसे नफरत करने वालों को एक मौका दूं, ताकि वे मेरी सफेद टी-शर्ट का रंग लाल कर सकें।

लेकिन जम्‍मू कश्‍मीर में मुझे ग्रेनेड नहीं, दिल खोलकर प्यार मिला।

: @RahulGandhi जी pic.twitter.com/ZTQVmmE8ek

— Congress (@INCIndia) January 30, 2023

യാത്രക്കിടെ ഒരുപാട് പേരെ കണ്ടുമുട്ടി. ഒട്ടേറെ മനുഷ്യരുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോയി. എത്രയോ സ്ത്രീകള്‍ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവരുടെ ജീവിതം, നേരിട്ട പീഡനാനുഭവങ്ങള്‍ പങ്കുവച്ചു. അങ്ങനെ നിരവധി അനുഭവങ്ങളുള്ള മനുഷ്യരും സംഭവങ്ങളും ഈ രാജ്യത്തുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ ശക്തി നിങ്ങളോടൊപ്പമുണ്ട്. ഒരാള്‍ക്കും തണുക്കുകയോ വിയര്‍ക്കുകയോ നനയുകയോ ഇല്ല’.

‘യാത്രയില്‍ സുരക്ഷ പ്രശ്‌നം ഉണ്ടെന്ന് സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ അറിയിച്ചു. കശ്മീരില്‍ കാല്‍നടയാത്ര വേണ്ടെന്നും, വാഹനത്തില്‍ മാത്രമേ സഞ്ചരിക്കാന്‍ കഴിയൂവെന്നും പറഞ്ഞു. ഗ്രനേഡ് ആക്രമണം ഉണ്ടാകാം എന്നും അറിയിച്ചു. എന്നെ വെറുക്കുന്നവര്‍ക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ഒരവസരം കൊടുത്തു കൂടാ എന്നു ചിന്തിച്ചു. ജീവിക്കുകയാണെങ്കില്‍ പേടി കൂടാതെ ജീവിക്കണം. അതാണ് എന്നെ എന്റെ കുടുംബവും ഗാന്ധിജിയും പഠിപ്പിച്ചത്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ കാല്‍നടയായി തന്നെ യാത്ര ചെയ്യാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. കശ്മീരിലെ ജനങ്ങള്‍ വലിയ സ്‌നേഹമാണ് നല്‍കിയതെന്നും അദേഹം പറഞ്ഞു.

‘ബിജെപിയിലെ ഒരു നേതാവിനും ഇതുപോലെ യാത്ര നടത്താന്‍ ആകില്ല. കാരണം അവര്‍ക്ക് ഭയമാണ്. ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടേയും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടേയും രക്തസാക്ഷിത്വം രാഹുല്‍ അനുസ്മരിച്ചു. പ്രിയപ്പെട്ടവരെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ വേദന അനുഭവിച്ചവരാണ് താനും പ്രിയങ്കഗാന്ധിയും. അത്തരമൊരു സാഹചര്യമോ ആ വേദനയോ നരേന്ദ്രമോദിക്കോ അമിത് ഷായ്‌ക്കോ അജിത് ഡോവലിനോ മനസ്സിലാകില്ല. എന്നാല്‍ കശ്മീരിലെ ജനങ്ങള്‍ക്കും സൈനികര്‍ക്കും അത് മനസ്സിലാകും. പുല്‍വാമയിലെ വീരമൃത്യു വരിച്ച സൈനികരുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ വേദന എനിക്ക് മനസ്സിലാകും’.

‘ഈ യാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം എന്താണെന്ന് പലരും ചോദിച്ചു. വെറുപ്പ് വിതയ്ക്കുന്ന കൊലപാതകങ്ങള്‍ ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. വെറുപ്പിന്റെ വിപണിയില്‍ സ്‌നേഹത്തിന്റെ കട തുറക്കാനാണ് ശ്രമിച്ചത്. സ്‌നേഹത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും ആശയങ്ങള്‍ രക്ഷിക്കാനാണ് പോരാട്ടം. ഇന്ത്യ സ്‌നേഹത്തിന്റെ രാജ്യമാണ്. കോണ്‍ഗ്രസിനു വേണ്ടിയല്ല, രാജ്യത്തിന് വേണ്ടിയാണ് യാത്ര നടത്തിയതെന്നും’ രാഹുല്‍ ഗാന്ധി പറഞ്ഞു. നാലര മാസത്തോളം നീണ്ടു നിന്ന യാത്രയാണ് കശ്മീരില്‍ സമാപിച്ചത്. കനത്ത മഞ്ഞുവീഴ്ചയിലും പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയിലും രാഹുലിന്റെ ഭാരത് ജോഡോ യാത്രയുടെ സമാപനത്തിന് പ്രതിപക്ഷ പാര്‍ട്ടി നേതാക്കള്‍ പങ്കെടുത്തു.

കന്യാകുമാരിയുടെ തിരമാലകളില്‍ ചവിട്ടി ഇന്ത്യയുടെ പാദങ്ങളില്‍ ചുംബിച്ച് തുടങ്ങിയ ജോഡോ യാത്ര കശ്മീരിന്റെ മഞ്ഞു പെയ്യുന്ന കവിളില്‍ മുത്തം വെച്ചിരിക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ചൂടും തണുപ്പും കാറ്റും കോളും നെഞ്ചിലേറ്റു വാങ്ങി ഒരു മഹാത്മാവ് ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ യഥാര്‍ത്ഥ മനുഷ്യരെ കണ്ടു മുട്ടി അവരുടെ വ്യഥകളും സ്വപ്നങ്ങളുമറിഞ്ഞ്, അവരുടെ കരുത്തും ദൗര്‍ബല്ല്യങ്ങളുമറിഞ്ഞ് മതങ്ങളും സംസ്‌കാരങ്ങളും വൈവിധ്യങ്ങളും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഒരു പുതിയ ആശയം പിറന്നിരിക്കുന്നു. വെറുപ്പിന്റെ തെരുവില്‍ സ്‌നേഹത്തിന്റെ കട തുറന്ന് വെക്കാന്‍ ധൈര്യമുള്ളവരാവുക.

രാഹുല്‍ ജീ, രണ്ട് അഭിമാനങ്ങള്‍ പങ്കു വെക്കുന്നു.
ഒന്ന്, അങ്ങ് ജീവിച്ച കാലത്ത് ജീവിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞതിലുള്ള അഭിമാനം. ഒരു ദിവസമെങ്കിലും അങ്ങ് കൊണ്ട വെയിലേറ്റു വാങ്ങി കൂടെ നടക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞ അഭിമാനം.

ഇനി പറയട്ടെ, ഇന്ത്യയില്‍ ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും ധീരനായ മനുഷ്യനാരാണെന്ന് കുട്ടികള്‍ ചോദിക്കുമ്പോള്‍ നാം പറഞ്ഞു കൊടുക്കണം രാഹുല്‍ ഗാന്ധിയെന്ന്.
പരിഹസിക്കപ്പെടുന്ന, അവഗണിക്കപ്പെടുന്ന, ഭയം കൊണ്ട് കീഴ്‌പ്പെടുത്താന്‍ ശ്രമിക്കുന്നവര്‍ക്കിടയില്‍ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ, നിങ്ങളുടെയെല്ലാം ആത്മവിശ്വാസമാണ് ഈ മനുഷ്യന്‍. ഇന്ത്യയെ കണ്ടെത്തിയ പണ്ഡിറ്റ് നെഹ്രുവിന്റെ പേരക്കുട്ടി ഇന്ത്യയെ കീഴടക്കിക്കഴിഞ്ഞു എന്ന് നമുക്കുറപ്പിക്കാം.
നെഞ്ചു പിളര്‍ന്നാലും ആര്‍.എസ്.എസിനോട് രാജിയില്ലെന്ന് ഇത്ര ക്ലാരിറ്റിയോടെ സംസാരിക്കുന്ന ഈ മനുഷ്യനോടൊപ്പമല്ലാതെ രാജ്യസ്‌നേഹിയായ ഒരാള്‍ മറ്റാരുടെ കൂടെ നില്‍ക്കും.

ഭാരത് ജോഡോ യാത്രയില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ രാഹുല്‍ ഗാന്ധി പ്രതിപക്ഷ പാര്‍ട്ടികള്‍ക്ക് ക്ഷണം അയച്ചു.
സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനികളുടെ കുടുംബാംഗങ്ങളും യാത്രയില്‍ പങ്കെടുക്കും. എസ്പി അധ്യക്ഷന്‍ അഖിലേഷ് യാദവ്, ബിഎസ്പി അധ്യക്ഷ മായാവതി, ആര്‍എല്‍ഡി മേധാവി ജയന്ത് ചൗധരി, സുഭാഷ്പ മേധാവി ഓം പ്രകാശ് രാജ്ഭര്‍, ആസാദ് സമാജ് പാര്‍ട്ടി അധ്യക്ഷന്‍ ചന്ദ്രശേഖര്‍ ആസാദ്, മറ്റ് പ്രതിപക്ഷ പാര്‍ട്ടികളുടെ നേതാക്കള്‍ എന്നിവര്‍ക്കും ക്ഷണക്കത്ത് അയച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഭാരത് ജോഡോ പ്രയാണം തുടങ്ങിയ ശേഷം നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളില്‍ ഗുജറാത്തില്‍ കോണ്‍ഗ്രസിന് തിരിച്ചടി നേരിട്ടപ്പോള്‍ ഹിമാചലില്‍ വലിയ മുന്നേറ്റത്തിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്താനായി. രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങളും യാത്രയുടെ ഭാഗമായിരുന്നില്ല എന്നത് മറ്റൊരു കാര്യം. രാഹുല്‍ ഗാന്ധി ധരിക്കുന്ന ടീ ഷര്‍ട്ട് മുതല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ താടി വരെ കഴിഞ്ഞ നൂറു ദിവസത്തിനിടെ ബി.ജെ.പി വിമര്‍ശനത്തിന് ആയുധമാക്കി. യാത്രയെ കാര്യമാക്കുന്നില്ലെന്ന് പറയുമ്പോഴും താഴെ തട്ടില്‍ കോണ്‍ഗ്രസിനോട് അനുഭാവ സമീപനം വളരാനുള്ള സാധ്യത ബി.ജെ.പിയില്‍ ഉത്കണ്ഠ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് ഈ വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ തെളിയിക്കുന്നത്. ബോളിവുഡ് താരങ്ങള്‍, പ്രമുഖ പരിസ്ഥിതി പ്രവര്‍ത്തക മേധാ പട്കര്‍, ആര്‍.ബി.ഐ മുന്‍ഗവര്‍ണര്‍ രഘുറാം രാജന്‍ അടക്കമുള്ളവര്‍ യാത്രയില്‍ പങ്കാളികളായത് സ്വീകാര്യത വര്‍ധിപ്പിച്ചിരുന്നു. ദീര്‍ഘകാലാടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഭാരത് ജോഡോയാത്ര കോണ്‍ഗ്രസിന് വലിയ തോതില്‍ ഗുണം ചെയ്യുമെന്നാണ് കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ വിലയിരുത്തല്‍. അടുത്ത ഘട്ടമായി പ്രിയങ്കാ ഗാന്ധി നയിക്കുന്ന വനിതാ റാലികളും കോണ്‍ഗ്രസ് ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.