1969ല്‍ 34-ാം വയസ്സിലാണ് പ്രണബ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെത്തുന്നത്. 24 സൗത്ത് പര്‍ഗാനയിലെ വിദ്യാനഗര്‍ കോളജില്‍ രാഷ്ട്രീയം പഠിപ്പിച്ചിരുന്ന പ്രണബിനെ കണ്ടെത്തിയത് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധി. 69ല്‍ തുടങ്ങിയ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം അവസാനിക്കുന്നത് 2017ല്‍ രാഷ്ട്രപതി ഭവന്‍ ഒഴിയുമ്പോഴാണ്. ഓഗസ്റ്റ് ഒമ്പതിന് രാഷ്ട്രപതി ഭവന്‍ ഒഴിയുന്ന ദിസവും അദ്ദേഹം എട്ടു കിലോമീറ്റര്‍ നടന്നു. നാലു മണിക്കൂര്‍ രാവിലെയും നാലു മണിക്കൂര്‍ വൈകിട്ടും. എല്ലാം കുറിച്ചു വച്ചിട്ടുണ്ട് പ്രണബ്, പതിറ്റാണ്ടുകള്‍ നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ദിവസവും.

അതില്‍ അരമനയിലെ ഒരുപാട് രഹസ്യങ്ങളുണ്ടാകുമെന്ന് തീര്‍ച്ച. രഹസ്യങ്ങള്‍ സൂക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രണബിന്റെ കഴിവിനെ കുറിച്ച് ഒരിക്കല്‍ ഇന്ദിര പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്; ‘എല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിലെത്തും, പുക മാത്രമേ പുറത്തു വരൂ’ – അന്ന് ചെയന്‍ സ്‌മോക്കറായിരുന്നു പ്രണബ്.
പ്രതിരോധം, ധനം, വിദേശം, വാണിജ്യം എന്നീ നാലു മുഖ്യമന്ത്രാലയങ്ങള്‍ കൈകാര്യം ചെയ്ത നയചാതുരി മാത്രം മതി പ്രണബിന്റെ വലിപ്പം ബോദ്ധ്യപ്പെടാന്‍. 2008ല്‍ അദ്ദേഹമാണ് യു.എസുമായുള്ള ആണവകരാറില്‍ ഒപ്പുവച്ചത്. രണ്ടു യു.പി.എ സര്‍ക്കാറുകളിലെ ഘടകകക്ഷികളെയും ഒന്നിച്ചു നിര്‍ത്തിയ നൂല്‍ച്ചരടും അദ്ദേഹം തന്നെ.

ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തിച്ച പ്രണബ് കേന്ദ്രമന്ത്രി, ആസൂത്രണ കമ്മിഷന്‍ ഉപാധ്യക്ഷന്‍, രാജ്യസഭാ അധ്യക്ഷന്‍ തുടങ്ങിയ പദവികള്‍ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് ഇന്ത്യയുടെ 13 ാം രാഷ്ട്രപതിയായി വ്യക്തി മുദ്ര പതിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു ബംഗാള്‍ സ്വദേശിയായ പ്രണബ് കുമാര്‍ മുഖര്‍ജി.

1935 ഡിസംബര്‍ 11ന് പശ്ചിമബംഗാളിലെ ബീര്‍ഭൂം ജില്ലയിലെ മീറഠി ഗ്രാമത്തിലാണ് ജനനം. സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയായിരുന്ന കമദകിങ്കർ മുഖർജിയുടെയും രാജ്‌ലക്ഷ്‌മി മുഖർജിയുടെയും ഇളയ മകൻ. സുരി വിദ്യാസാഗർ കോളജിലും കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലുമായിരുന്നു പഠനം. തപാൽ വകുപ്പിൽ യുഡി ക്ലർക്കായാണ് ഔദ്യോഗിക ജീവിതം തുടങ്ങിയത്. പിന്നീട് കോളജ് അധ്യാപകനായി. കുറച്ചുകാലം പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു. പരേതയായ സുവ്രാ മുഖര്‍ജിയാണ് ഭാര്യ. കോണ്‍ഗ്രസ് വ്യക്താക്കളായ ശര്‍മിഷ്ഠ മുഖര്‍ജി, അഭിജിത് മുഖര്‍ജി, ഇന്ദ്രജിത് മുഖര്‍ജി എന്നിവരാണ് മക്കള്‍.

പശ്ചിമ ബംഗാളില്‍ നിന്ന് ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രപതിയാകുന്ന ആദ്യ വ്യക്തിയാണ്. ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ച ആദ്യ ബംഗാളിയെന്ന അംഗീകാരവും പ്രണബിനു സ്വന്തം. രാഷ്ട്രീയ കാര്യങ്ങള്‍ വ്യക്തമായ രൂപമുണ്ടായിരുന്ന പ്രണബ്, ഓര്‍മ്മ ശക്തിയില്‍ അഗ്രഗണ്യന്‍ കൂടിയായിരുന്നു. എല്ലാ മേഖലകളിലും തന്റെ സംഭാവനകള്‍ നല്‍കി പ്രണബ് ഒരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു.

1969ലാണ് ആദ്യമായി രാജ്യസഭയിലെത്തുന്നത്.  2004ല്‍ ലോക്സഭയിലെത്തി. എഡിബിയുടെ ബോര്‍ഡ് ഓഫ് ഗവര്‍ണന്‍സ് ചെയര്‍മാന്‍ സ്ഥാനവും വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യ യുഎസ് ആണവ കരാര്‍ നടപ്പാക്കുന്നതില്‍ മുഖ്യപങ്കു വഹിച്ചതു പ്രണബാണ്. 2004 ല്‍ പ്രതിരോധമന്ത്രിയും 2006 ല്‍ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിയുമായി. രണ്ടാം യുപിഎ സര്‍ക്കാരില്‍ ധനമന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോള്‍ ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമം, പെണ്‍കുട്ടികളുടെ സാക്ഷരത ആരോഗ്യ പരിരക്ഷാ പദ്ധതി തുടങ്ങിയവ വഴി ശ്രദ്ധേയനായി.

രാജ്യാന്തര നാണ്യ നിധി (ഐഎംഎഫ്), ലോക ബാങ്ക്, ഏഷ്യന്‍ ഡവലപ്മെന്റ് ബാങ്ക്, ആഫ്രിക്കന്‍ ഡവലപ്മെന്റ് ബാങ്ക് എന്നിവയുടെ ബോര്‍ഡ് ഓഫ് ഗവര്‍ണേഴ്സ് അംഗമായിരുന്നു (1982 1985). കോണ്‍ഗ്രസ് പ്രവര്‍ത്തക സമിതി അംഗം, എഐസിസി ട്രഷറര്‍, കോണ്‍ഗ്രസ് പാര്‍ലമെന്റ് കക്ഷി ട്രഷറര്‍, എഐസിസിയുടെ കേന്ദ്ര പാര്‍ലമെന്ററി ബോര്‍ഡ് അംഗം, എഐസിസിയുടെ ഇക്കണോമിക് അഡൈ്വസറി സെല്‍ അധ്യക്ഷന്‍, എഐസിസി ജനറല്‍ സെക്രട്ടറി തുടങ്ങിയ പദവികളും വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1977ല്‍ മികച്ച പാര്‍ലമെന്റേറിയനുള്ള പുരസ്‌കാരം ലഭിച്ചു. 2008ല്‍ പത്മവിഭൂഷണ്‍ ബഹുമതിയും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2019-ല്‍ ഭാരത രത്ന നല്‍കി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. ബിയോണ്ട് സര്‍വൈവല്‍, എമര്‍ജിങ് ഡൈമന്‍ഷന്‍സ് ഓഫ് ഇന്ത്യന്‍ ഇക്കണോമി, ചാലഞ്ച് ബിഫോര്‍ ദ് നാഷന്‍/സാഗ ഓഫ് സ്ട്രഗ്ള്‍ ആന്‍ഡ് സാക്രിഫൈസ് തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ പുസ്തകങ്ങള്‍ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.

തലച്ചോറില്‍ രക്തം കട്ടപിടിച്ചതിനെ തുടര്‍ന്ന് ഓഗസ്ത് 10നാണ് പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയെ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കായി ആശുപത്രിയില്‍ പ്രവേശിപ്പിച്ചത്. കോവിഡ് ബാധിതനായ പ്രണബിന് തലച്ചോറില്‍ രക്തം കട്ടപിടിച്ചതിനെത്തുടര്‍ന്ന് ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നാലെയാണ് അദ്ദേഹം അബോധാവസ്ഥയിലായത്.

ബംഗാളില്‍ നിന്ന് ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രപതിയാകുന്ന ആദ്യ വ്യക്തിയാണ് പ്രണബ് മുഖര്‍ജി. ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തിച്ച പ്രണബ് കേന്ദ്രമന്ത്രി, ആസൂത്രണ കമ്മിഷന്‍ ഉപാധ്യക്ഷന്‍, രാജ്യസഭാ അധ്യക്ഷന്‍ തുടങ്ങിയ പദവികള്‍ വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബജറ്റ് അവതരിപ്പിച്ച ആദ്യ ബംഗാളിയെന്ന അംഗീകാരവും പ്രണബിനു സ്വന്തം.
ഇന്ത്യ യുഎസ് ആണവ കരാര്‍ നടപ്പാക്കുന്നതില്‍ മുഖ്യപങ്കു വഹിച്ചതു പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയായിരുന്നു. 2004 ല്‍ പ്രതിരോധമന്ത്രിയും 2006 ല്‍ വിദേശകാര്യ മന്ത്രിയുമായി. രണ്ടാം യുപിഎ സര്‍ക്കാരില്‍ ധനമന്ത്രിയായിരിക്കുമ്പോള്‍ ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമം, പെണ്‍കുട്ടികളുടെ സാക്ഷരത ആരോഗ്യ പരിരക്ഷാ പദ്ധതി തുടങ്ങിയവ വഴി ശ്രദ്ധേയനായി. ഭാരതരത്ന നൽകി രാജ്യം ആദരിച്ച പ്രണബ് ഇന്ത്യയുടെ 13- ാം രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്നു.

Updating…..

മുന്‍രാഷ്ട്രപതിയും മുതിര്‍ന്ന കോണ്‍ഗ്രസ് നേതാവുമായ പ്രണബ് കുമാര്‍ മുഖര്‍ജി ഉള്‍പ്പെടെ മൂന്നുപേര്‍ക്ക് ഭാരതരത്‌ന പുരസ്‌കാരം.  ജനസംഘം നേതാവായിരുന്ന നാനാജി ദേശ്മുഖ്, സംഗീതജ്ഞന്‍ ഭൂപന്‍ ഹസാരിക എന്നിവര്‍ക്ക് പുരസ്‌കാരം. നാനാജി ദേശ്മുഖിനും ഭൂപന്‍ ഹസാരികയ്ക്കും മരണാനന്തരബഹുമതിയായാണ് പുരസ്‌കാരം പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.

Rashtrapati Bhavan: The President has been pleased to award Bharat Ratna to Nanaji Deshmukh (posthumously), Dr Bhupen Hazarika (posthumously), and former President Dr Pranab Mukherjee pic.twitter.com/tV8BTsOdNN— ANI (@ANI) January 25, 2019

ഭാരതരത്‌ന നേടിയതില്‍ പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയെ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി അഭിനന്ദിച്ചു. നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ അസാമാന്യനായ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞനാണ് പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

2016 ജൂലൈയില്‍ ഹരിയാന സര്‍ക്കാര്‍ തുടങ്ങിയ സ്മാര്‍ട്ട്ഗ്രാം പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രണബ് മുഖര്‍ജി സന്ദര്‍ശിക്കുന്നുണ്ട്. രാഷ്ട്രപതിയായിരിക്കെ ഈ പദ്ധതിപ്രകാരം ഏതാനും ഗ്രാമങ്ങള്‍ പ്രണബ് മുഖര്‍ജി ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു. ഗുര്‍ഗാവിലെ ഈ ഗ്രാമങ്ങള്‍ സെപ്റ്റംബര്‍ രണ്ടിന് പ്രണബ് മുഖര്‍ജി സന്ദര്‍ശിക്കുന്നുണ്ട്. സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാറിന്റെ ക്ഷണപ്രകാരമാണ് സന്ദര്‍ശനം. പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ഘാടനം പ്രണബ് മുഖര്‍ജി നിര്‍വഹിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം ട്വിറ്റര്‍ അക്കൗണ്ടിലൂടെ അറിയിച്ചിരുന്നു.

Statement issued by my Office today. #CitizenMukherjee pic.twitter.com/7wl92vhJSx

— Pranab Mukherjee (@CitiznMukherjee) August 31, 2018

രാഹുല്‍ഗാന്ധി ചടങ്ങില്‍ പങ്കെടുത്താല്‍ അത് തിരിച്ചടിയാവും.ആര്‍.എസ്.എസിനെതിരെ ശക്തമായ നിലപാടാണ് രാഹുല്‍ ഇതുവരെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. എന്നാല്‍ പരിപാടിയില്‍ പങ്കെടുത്താല്‍ പ്രതിച്ഛായക്കും ആദരവിനും മങ്ങലേല്‍ക്കുമെന്നും നേതാക്കള്‍ അറിയിച്ചു.

‘ഭാവിയിലെ ഇന്ത്യ’ എന്ന പരിപാടിയിലേക്കാണ് രാഹുലിനെ ക്ഷണിക്കാനിരിക്കുന്നത്. സെപ്തംബര്‍ 17 മുതല്‍ 19 വരെ ഡല്‍ഹിയിലാണ് പരിപാടി. സി.പി.എം നേതാവ് സീതാറം യെച്ചൂരി ഉള്‍പ്പെടെ പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കളെ ക്ഷണിക്കുമെന്ന് ആര്‍.എസ്.എസ് വക്താവ് അറിയിച്ചിരുന്നു. നേരത്തെ, നാഗ്പൂരിലെ ആര്‍.എസ്.എസ് പരിപാടിയില്‍ മുന്‍ രാഷ്ട്രപതിയും മുതിര്‍ന്ന കോണ്‍ഗ്രസ് നേതാവുമായ പ്രണബ് മുഖര്‍ജി പങ്കെടുത്തത് വിവാദമായിരുന്നു. ഇതിന് പിന്നാലെയാണ് രാഹുല്‍ഗാന്ധിയേയും ക്ഷണിക്കാനിരിക്കുന്നത്.

അടുത്തവര്‍ഷം നടക്കുന്ന ലോക്‌സഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ബി.ജെ.പിക്ക് ഭൂരിപക്ഷം നേടാനാവതെ വന്നാല്‍ പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാര്‍ഥിയാക്കാന്‍ ആലോചിക്കുമെന്നായിരുന്നു ആര്‍.എസ്.എസ് നേതാവ് സഞ്ജയ് റൗത്തിന്റെ പരാമര്‍ശം. ബി.ജെ.പി പരാജയപ്പെടുകയും മറ്റു പാര്‍ട്ടികള്‍ മോദിക്ക് പിന്തുണയും നല്‍കിയില്ലെങ്കില്‍ എല്ലാവര്‍ക്കും സ്വീകാര്യനായ പ്രണബ് സ്ഥാനാര്‍ഥിയാകുമെന്നായിരുന്നു വിശദീകരണം. എന്നാല്‍ ഇതിനെതിരെ ശര്‍മിഷ്ഠ രംഗത്തെത്തുകയായിരുന്നു. ഇന്ത്യന്‍ രാഷ്ട്രപതിയായിരുന്ന തന്റെ പിതാവ് ഇനിയൊരിക്കലും സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് പുന:പ്രവേശിക്കില്ലെന്ന്് ശര്‍മിഷ്ഠ പറഞ്ഞു.

നേരത്തെ, നാഗ്പൂരിലേക്കുള്ള സന്ദര്‍ശനത്തേയും ശര്‍മിഷ്ഠ എതിര്‍ത്തിരുന്നു. അവിടെ സംസാരിച്ചത് അവര്‍ മറക്കുമെന്നും എന്നാല്‍ എക്കാലവും നിലനില്‍ക്കുന്ന ചിത്രങ്ങള്‍ ഉണ്ടാവുമെന്നും ശര്‍മിഷ്ഠ പറഞ്ഞിരുന്നു. ഇതിന് പിന്നാലെ ആര്‍.എസ്.എസ് തൊപ്പി ധരിച്ച പ്രണബിന്റെ വ്യാജ ചിത്രങ്ങളും പ്രചരിച്ചിരുന്നു.

പാര്‍ലമെന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ബി.ജെ.പിക്ക് വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചില്ലെങ്കില്‍ പ്രണബിന്റെ പേര് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനത്തേക്ക് ആര്‍.എസ്.എസ് ഉയര്‍ത്തിക്കൊണ്ടുവരാന്‍ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ് റാവത്ത് പറഞ്ഞിരുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ദിവസം പ്രണബ് ആര്‍.എസ്.എസ് ആസ്ഥാനത്ത് പരിശീലനം പൂര്‍ത്തിയാക്കി ഇറങ്ങുന്ന ആര്‍.എസ്.എസ് പ്രവര്‍ത്തകരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തിരുന്നു. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു സഞ്ജയ് റാവത്തിന്റെ പ്രസ്താവന.

Mr. Raut, after retiring as President of India, my father is NOT going to enter into active politics again https://t.co/WJmmZx5g1y

— Sharmistha Mukherjee (@Sharmistha_GK) June 10, 2018

ഹിന്ദുത്വ സംഘടനയായ ആര്‍.എസ്.എസിന്റെ കേന്ദ്ര ആസ്ഥാനത്തും, ആര്‍.എസ്.എസ് സ്ഥാപകന്‍ കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്‌ഗേവാറിന്റെ ജന്മസ്ഥലത്തും മുന്‍ രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് മുഖര്‍ജി സന്ദര്‍ശനം നടത്തുമ്പോള്‍ രാജ്യം ടെലിവിഷനുകള്‍ക്കു മുന്നില്‍ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു. സിരകളില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് രക്തമാണ് ഓടുന്നതെന്ന് നാഴികക്ക് നാല്‍പത് വട്ടം പറഞ്ഞിരുന്ന, എക്കാലത്തും ഗാന്ധി കുടുംബവുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലര്‍ത്തിയിരുന്ന മുന്‍ രാഷ്ട്രപതി പ്രണബ് കുമാര്‍ മുഖര്‍ജി ആര്‍.എസ്.എസുകാരെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത് രാജ്യത്തെ ഏറെക്കുറെ വാര്‍ത്താ ചാനലുകളും ലൈവായി സംപ്രേഷണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതോടൊപ്പം ചാനലുകള്‍ ആര്‍.എസ്.എസ് തലവന്‍ മോഹന്‍ ഭാഗവതിന്റേയും പ്രസംഗം മാലോകരെ തല്‍സമയം അറിയിച്ചു. ആരുമാരും അറിയപ്പെടാതെ പോകുമായിരുന്ന ഒരു ചടങ്ങ് ദേശീയ സംഭവമാക്കി മാറ്റാനും, ആര്‍.എസ്.എസിന്റെ സന്ദേശം രാജ്യത്തിന്റെ എല്ലാ മുക്കിലും മൂലയിലും ഇതുവഴി എത്തിക്കാനും സംഘാടകര്‍ക്കായി. ഒരു വെടിക്ക് രണ്ട് പക്ഷി എന്നു പറയാം.ആര്‍.എസ്.എസ് ആസ്ഥാനത്തെ പ്രണബിന്റെ പ്രസംഗം സാകൂതം കേള്‍ക്കാന്‍ കാതുകൂര്‍പ്പിച്ച രാജ്യത്തെ ജനങ്ങളുടെ ജിജ്ഞാസ സംഘ്പരിവാര്‍ ഭംഗിയായി കൈകാര്യം ചെയ്തുവെന്നു വേണം പറയാന്‍. ആര്‍.എസ്.എസിന്റെ ചിത്രം വ്യക്തമായിരുന്നു. പ്രണബിന്റെ ഒരു ചിത്രത്തിന് പകരം അവര്‍ ലക്ഷ്യമിട്ടത് പല ഫ്രെയിമുകള്‍ തന്നെയായിരുന്നു. പ്രണബിലൂടെ ഭാവിയിലേക്ക്, എക്കാലത്തും ചില്ലിട്ട് സൂക്ഷിക്കാന്‍ ഒരുപിടി ഓര്‍മ ചിത്രങ്ങള്‍. ഭാവിയില്‍ സംസ്‌കാരിക നാട് തങ്ങളെ തള്ളിയില്ലെന്ന സന്ദേശം ഇതുവഴി നല്‍കാമെന്ന അപാര ബുദ്ധിയും. എല്ലാ കണക്കു കൂട്ടലിലും ആര്‍.എസ്.എസ് സമ്പൂര്‍ണമായി വിജയിച്ചുവെന്നു വേണം പറയാന്‍.
പ്രണബ് മുഖര്‍ജി ആര്‍.എസ്.എസ് സ്ഥാപകന്‍ കേശവ് ബലിറാം ഹെഡ്‌ഗേവാറിന്റെ ജന്മസ്ഥലം സന്ദര്‍ശിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ വീരപുത്രന് ആദരമര്‍പ്പിക്കാന്‍ താനിവിടെ വന്നുവെന്നു സന്ദര്‍ശക പുസ്തകത്തില്‍ കുറിച്ചതോടെ രാജ്യം പ്രതീക്ഷിച്ചതും ആര്‍.എസ്.എസ് ഇഛിച്ചതുമായ കാര്യം നടന്നു. സ്വന്തം മകളുടെ പോലും താക്കീത് ലംഘിച്ച് ഈ ഫോട്ടോ എടുപ്പിന് പ്രണബ് സാഹചര്യം സ്വയം ഒരുക്കുകയായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വീര പുത്രനെന്ന് പ്രണബ് വിശേഷിപ്പിച്ച ഹെഡ്‌ഗെവാര്‍ ആരായിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീര സാഹസികത എന്തായിരുന്നുവെന്നും അറിയാന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ ആത്മകഥ ധാരാളമാണ്. പരന്ന വായനയുടെയും എഴുത്തിന്റേയും ലോകത്തു നീന്തുന്ന പ്രണബ് മുഖര്‍ജി ഇക്കാര്യം അമ്പേ വിസ്മരിച്ചുവെന്നു വേണം കരുതാന്‍. ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ വീര പുത്രനാണെന്ന് പ്രണബിനെ കൊണ്ട് തന്നെ ആര്‍.എസ്.എസുകാര്‍ പറയിപ്പിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം ആരായിരുന്നുവെന്ന് നാം കണ്ണോടിക്കുക തന്നെ വേണം. ആര്‍.എസ്എസിന്റെ ആദ്യ സര്‍ സംഘ് ചാലക് എന്നതൊഴിച്ചാല്‍ ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ എന്നും ഓര്‍ക്കപ്പെടുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹിന്ദു രാഷ്ട്ര സ്വപ്‌നത്തിലൂടെയാണ്. മുസ്‌ലിംകളെ യവന(വിദേശ )സര്‍പ്പങ്ങള്‍ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ മാതൃരാജ്യത്തിന് ആദരം അര്‍പ്പിക്കുന്നതില്‍ മുസ്‌ലിംകളെ എന്നും സംശയത്തോടെ മാത്രമാണ് നോക്കിക്കണ്ടത്. മുസ്‌ലിംകള്‍ ദേശവിരുദ്ധരാണെന്ന വാദമാണ് എന്നും അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചിട്ടുള്ളത്. ജര്‍മ്മനി ജര്‍മന്‍കാര്‍ക്കെന്ന പോലെ ഈ രാജ്യം ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കുള്ളതാണ്, ഹിന്ദുസ്ഥാന്‍ ഹിന്ദുക്കള്‍ക്ക് എന്ന വാക്ക് യാഥാര്‍ത്ഥ്യമാക്കാനാണ് സംഘ് പ്രവര്‍ത്തകര്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കേണ്ടതെന്നാണ് ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ കുറിച്ചത്. ഒരു തുണ്ട് ഭൂമിയെ രാഷ്ട്രം എന്ന് വിളിക്കാനാവില്ലെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം ഒരു രാഷ്ട്രം സൃഷ്ടിക്കപ്പെടണമെങ്കില്‍ ഒരേ ചിന്ത, ഒരേ സംസ്‌കാരം, പുരാതന കാലം മുതല്‍ക്കെ ഒരേ പാരമ്പര്യത്തില്‍ ജീവിച്ചവരാവണം തുടങ്ങിയ നിബന്ധനകള്‍ മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നുണ്ട്. ഈ രാജ്യം ഹിന്ദുക്കളുടേതായതിനാലാണെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്. മറ്റുള്ളവരോട് സഹായം തേടുന്നതും, അഭ്യര്‍ത്ഥിക്കുന്നതും പോരായ്മയുടെ അടയാളമാണെന്നു ആര്‍.എസ്.എസുകാരെ പഠിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം ഹിന്ദുസ്ഥാന്‍ ഹിന്ദുക്കളുടേതെന്ന് ഉച്ചത്തില്‍ പറയണമെന്നാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. മറ്റുള്ളവര്‍ ഇവിടെ ജീവിക്കേണ്ടെന്ന് നമ്മള്‍ ഒരിക്കലും പറയേണ്ടതില്ല. പക്ഷേ അവര്‍ ഹിന്ദുക്കള്‍ക്കുള്ള ഹിന്ദുസ്ഥാനിലാണ് ജീവിക്കുന്നതെന്ന് മനസിലാക്കണമെന്നാണ് മുന്നറിയിപ്പെന്ന പോലെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുള്ളത്. കാവിക്കൊടി (ഭഗ്‌വ ധ്വജ്)കാണുമ്പോള്‍ രാജ്യത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ ചരിത്രവും, പാരമ്പര്യവും, സംസ്‌കാരവും നമ്മുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് ഉയര്‍ന്നു വരികയും മനസ് ഉണരുകയും ഒരു പ്രത്യേക പ്രചോദനം വരികയും വേണം. കാവിക്കൊടിയെ മാത്രമേ നമ്മുടെ ഗുരുവായി, തത്വങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി കാണേണ്ടതുള്ളൂവെന്നും. ഏത് വ്യക്തികളേക്കാളും മഹത് സ്ഥാനം കല്‍പിക്കേണ്ടത് കാവിക്കൊടിക്കാണെന്നുമാണ് ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ പഠിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഹെഡ്‌ഗെയുടെ ഓരോ വാക്കുകളും ഗാന്ധി, നെഹ്‌റു, പട്ടേല്‍, രാജഗോപാലാചാരി, മൗലാന അബ്ദുല്‍ കലാം ആസാദ്, എന്നിവരുടെ ആശയങ്ങള്‍ക്കു വിരുദ്ധമാണ്. മതേതര ഇന്ത്യ എന്ന സങ്കല്‍പത്തെ തന്നെ പിഴുതെറിയുന്നതിനായാണ് ഹെഗ്‌ഡേവാര്‍ ആര്‍.എസ്.എസ് എന്ന സംഘടനക്ക് രൂപം നല്‍കിയത്. പ്രണബ് പറഞ്ഞ രീതിയില്‍ അദ്ദേഹം മഹാനായിരുന്നുവെങ്കില്‍ രാജ്യത്തിന്റെ മഹത്വം തന്നെ മറ്റൊരു രീതിയില്‍ മാറ്റി മറിക്കേണ്ടി വന്നേനെ.
ദേശീയതയെവ്യാഖ്യാനിക്കാനായി നെഹ്‌റുവിന്റെ ‘ഡിസ്‌കവറി ഓഫ് ഇന്ത്യ’യിലെ ചില വാചകങ്ങള്‍ അവിടെയും ഇവിടെയും വാരി വിതറിയത് ഒഴിച്ചാല്‍ രാജ്യസ്‌നേഹവും, ദേശീയതയും സംബന്ധിച്ച സംഘ് പരിവാര്‍ വേര്‍ഷനുമായി മുഖര്‍ജിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടില്‍ വലിയ വ്യത്യാസം കാണാനാവില്ല. പൗരാണിക ഇന്ത്യ എങ്ങിനെയാണ് തുറന്ന സമൂഹമായി നിലനിന്നതെന്ന് മുന്‍ രാഷ്ട്രപതി തന്റെ പ്രസംഗത്തില്‍ പറയുന്നുണ്ട്. ലോകത്തെ ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയത് സില്‍ക്ക്, സ്‌പൈസ് റൂട്ടിലൂടെയാണ്. സംസ്‌ക്കാരവും, വിശ്വാസവും സ്വതന്ത്രമായി പങ്കുവെക്കാന്‍ ഇത് കാരണമായതായും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. മൗര്യന്‍മാരെ കുറിച്ചും, അശോകന്‍ മഹാനായ ഭരണാധികാരിയാണെന്നതും വ്യക്തമാകുന്നു. ഗുപ്തന്‍മാരെ കുറിച്ച് പറയുന്നു. ചാണക്യന്റെ അര്‍ത്ഥശാസ്ത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബുദ്ധമതം, ഹിന്ദുമതം എന്നിവയുടെ സ്വാധീനത്തെ കുറിച്ച് പറയുന്നു. മെഗസ്തനീസിന്റെയും, ഹ്യുയാന്‍സാങ്ങിന്റെയും രചനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്നു. തക്ഷശില, നളന്ദ, വിക്രമശില തുടങ്ങിയ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റികള്‍ ലോകത്തെ വിദ്യാര്‍ത്ഥികളെ ആകര്‍ഷിച്ചതിനെ കുറിച്ച് പറയുന്നു. യൂറോപ്യന്‍മാര്‍ രാഷ്ട്രം എന്ന സങ്കല്‍പം മുന്നോട്ട് വെക്കും മുമ്പേ ഇന്ത്യ ഇക്കാര്യം മുന്നോട്ടുവെച്ചതും, 16 മഹാജനപഥങ്ങളും പ്രണബ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ലോകത്തെ ഒന്നായി കണ്ട് എല്ലാവരുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി പ്രാര്‍ത്ഥിക്കുന്നതുമാണ് ഇന്ത്യക്കാരുടെ രീതി എന്നു അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ മഹത്തായ നേട്ടങ്ങള്‍ പറയുന്നതില്‍ യാതൊരു തെറ്റുമില്ല. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തില്‍ അപകടം കാണുന്നത് പ്രസംഗ മധ്യത്തിലാണ്. 12-ാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ പല രാജവംശവും ഇന്ത്യ ഭരിച്ചതായി പറഞ്ഞു വെക്കുന്ന മുന്‍രാഷ്ട്രപതി പിന്നീട് മുസ്‌ലിം ഭരണാധികാരികള്‍ ഡല്‍ഹിയിലേക്ക് അതിക്രമിച്ച് കയറുകയും 300 വര്‍ഷം ഭരിക്കുകയും ചെയ്തതായാണ് പറഞ്ഞത്. ഇതിനു ശേഷം ലോധി വംശത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തി മുഗളന്‍മാര്‍ 300 വര്‍ഷം ഭരണം പിടിച്ചെടുത്തതായും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സംഘ്പരിവാറിന്റെ വര്‍ഗീയ വായനയില്‍ ഇത് ലളിതമായി 800 വര്‍ഷത്തെ വിദേശ ഭരണമായി മാറുമെന്ന് ഉറപ്പ്. മുസ്‌ലിം ഭരണാധികാരികളുടെ കാര്യത്തില്‍ മാത്രം പിടിച്ചെടുക്കലും, കടന്നു കയറ്റവുമായിരുന്നെങ്കില്‍ ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ ഭരണം ഏറ്റെടുക്കുകയായിരുന്നു. ലോക ജി.ഡി.പിക്ക് ഇന്ത്യ നല്‍കിയ സംഭാവനയുടെ 25% മുഗള്‍ കലഘട്ടത്തിലാണ്. മറ്റേത് ഭരണാധികാരികളെ പോലെയും മുഗളന്‍മാരും അവരുടെ വിഭവങ്ങളും, സമ്പത്തും ഇവിടെ തന്നെയാണ് ചെലവിട്ടതെന്ന് ചരിത്രമാണ്. എന്നിട്ടും അവര്‍ പുറമെ നിന്നുള്ള കടന്നുകയറ്റക്കാരായി. മുഗളന്‍മാരുടെ പൂര്‍വികരും കുശാന, ശക വിഭാഗക്കാരും ഒരേ മേഖലയില്‍ നിന്നും ഇന്ത്യയില്‍ എത്തിയവരാണെങ്കിലും മുഗളന്‍മാര്‍ മാത്രം അന്യരായി. മറ്റുള്ളവരെ ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ചു. മുഗളന്‍മാര്‍ക്ക് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിലെത്തിയ അസമിലെ അഹം വിഭാഗക്കാരും ഇന്ത്യക്കാരായാണ് അറിയപ്പെട്ടത്. പാഠ്യ പുസ്തകങ്ങളായ ചരിത്ര ഗ്രന്ധങ്ങളില്‍ പോലും മുസ്‌ലിംകളുടെ സംഭാവനകള്‍ ഏറിയ പങ്കും വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടതാണ്. ലിബറലുകള്‍ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നവര്‍ പോലും എഴുതിയ ചരിത്ര ഗ്രന്ധങ്ങളില്‍ മുസ്‌ലിം ഭരണാധികാരികളുടേയും, നവോദ്ധാന നായകരുടേയും നെഗറ്റീവ് അംശങ്ങളാണ് കൂടുതലും ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഇത് തന്നെയാണ് പ്രണബും പറയാതെ പറഞ്ഞു ആര്‍.എസ്.എസിന്റെ ചിന്തകള്‍ക്കു സമം ചേര്‍ന്നത്. കുതിരാം ബോസ് ജില്ലാ ജഡ്ജിയെ വധിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചത് മഹത് വല്‍ക്കരിച്ച ചരിത്ര ഗ്രന്ധങ്ങളില്‍, ബ്രിട്ടീഷ് വൈസ്രോയിയായിരുന്ന മായോ പ്രഭുവിനെ ഷേര്‍ അലി അഫ്രീദി വധിച്ചത് കാണാനാവില്ല. ഇക്കാലത്തെ വ്യാഖ്യാന മനുസരിച്ച് അഫ്രീദി ജിഹാദിയും തീവ്രവാദിയായും ചിത്രീകരിക്കപ്പെടും. 1930ല്‍ പെഷവാറിലെ ക്വിസ്സ ഖാനി ബസാറില്‍ ഖാന്‍ അബ്ദുല്‍ ഗഫാര്‍ ഖാന്റെ അനുയായികളായ നിരായുധരായ 200 മുസ്‌ലിംകളെ ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്തത് ആരും എവിടെയും പറയാറില്ല. മുസ്‌ലിംകളുടെ ഇന്ത്യന്‍ സംഭാവനകള്‍ ഒരിക്കലും എടുത്ത് പറയാറില്ലെങ്കിലും നെഗറ്റീവുകള്‍ അത് ഹെഡ്‌ഗെവാറിന് മുമ്പ് തന്നെ കൊത്തിവെക്കാന്‍ ആരംഭിച്ചതാണ്.
വിദ്വേഷത്തിന്റെയോ അസഹിഷ്ണുതയുടെയോ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ദേശീയതയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് ദേശീയ ഐഡന്റിറ്റിയെ ദുര്‍ബലപ്പെടുത്തുമെന്നാണ് പ്രണബ് പ്രസംഗത്തില്‍ പറഞ്ഞത്. പക്ഷേ ഈ ദിനം വരെ ആര്‍.എസ് എസ് അഭിമാനം കൊള്ളുന്നത് തങ്ങളുടെ സ്ഥാപകന്‍ ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ ഒരു ഹിന്ദു രാഷ്ട്രം സ്വപ്‌നം കണ്ടവനായാണ്. ആര്‍.എസ്.എസിന്റെ തന്നെ വെബ് സൈറ്റ് ഇക്കാര്യം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നുണ്ട്. വെബ് സൈറ്റില്‍ അഭിമാനത്തോടെ ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹെഡ്‌ഗെവാര്‍ ഹിന്ദു രാഷ്ട്ര സങ്കല്‍പം പരിപോഷിപ്പിക്കാനായി 1925ല്‍ നാഗ്പൂരില്‍ ആര്‍.എസ്.എസ് സ്ഥാപിച്ചു. ഹെഡ്‌ഗേവാറിന്റെ ജീവചരിത്രമായ ‘ഡാ. ഹെഡ്‌ഗെവാര്‍ ദി എപ്പോക്ക് മേക്കറില്‍’ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. സവര്‍ക്കറുടെ പ്രചോദനപരവും, ബുദ്ധിപരവുമായ ഹിന്ദുത്വ ആശയം വ്യക്തതയോടെയും അവിതര്‍ക്കവുമായി ഡോക്ടര്‍ജിയുടെ മനസിലേക്ക് കയറി വന്നു. ന്റെ ചരിത്രപരമായ ഉള്‍ക്കാഴ്ച്ചയിലൂടെയും അനുഭവ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയും ഹെഡ്‌ഗെ വാറും ഹിന്ദു രാഷ്ട്രമെന്ന അതേ സത്യത്തില്‍ എത്തിപ്പെട്ടു. മുഖര്‍ജിയുടെ മതേതരത്വത്തെ കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടും ഹെഡ്‌ഗേവാറിനെ പുകഴ്ത്തലും തമ്മിലുളള പൊരുത്തക്കേടുകള്‍ ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്. ഖിലാഫത്ത് പ്രക്ഷോഭകാലത്ത് ഗാന്ധിയുടെ മുസ്‌ലിം കാഴ്ചപ്പാടിനെ ഹെഡ്‌ഗെവാര്‍ എതിര്‍ത്തിരുന്നു. മുസ്‌ലിംകള്‍ ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുന്നത് ഇന്ത്യയെക്കാളും വിധേയത്വം ഇസ്‌ലാമിനോടായതിനാലാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം വാദിച്ചത്. ഹെഡ്‌ഗെ വാറിന്റെ ജീവചരിത്രത്തില്‍ ഇന്ത്യന്‍ മുസ്‌ലിംകളെ കുറിച്ച് ഇങ്ങനെയാണ് പറയുന്നത്. ഹിന്ദു മുസ്‌ലിം ഭായ് ഭായ് എന്ന ശബ്ദം അന്തരീക്ഷത്തില്‍ അലയടിക്കുന്നു പക്ഷേ യാഥാര്‍ത്ഥ്യം ഇതില്‍ നിന്നും വിഭിന്നമാണ്.
ഡോക്ടര്‍ജി ചില ചോദ്യങ്ങള്‍ക്ക് ഉത്തരം തേടുന്നുണ്ട്. ഇക്കാലമത്രയും മുസ്‌ലിംകള്‍ നമ്മളുടെ അടയാളങ്ങളോട് പോസിറ്റീവായി പ്രതികരിച്ചിട്ടുണ്ടോ? അവര്‍ ഹിന്ദു സമൂഹത്തോട് ഊഷ്മളമായ ഒരു ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടോ? ഭാരത മാതാവിനോട് ആദരം കാണിക്കാനുള്ള നമ്മുടെ സന്നദ്ധതയോട് ഏതെങ്കിലും രീതിയില്‍ അനുകൂല സമീപനം എടുത്തിട്ടുണ്ടോ? ഹിന്ദുക്കളുടെ സഹിഷ്ണുത എന്ന പാരമ്പര്യത്തോട് ചേര്‍ന്ന് നില്‍ക്കാന്‍ ഇവര്‍ക്കായിട്ടുണ്ടോ? ഇവിടെയാണ് സിറ്റി സണ്‍ മുഖര്‍ജിക്ക് തെറ്റിയത്.ഇന്ത്യന്‍ മുസ്‌ലിംകളെ വിദേശ സര്‍പ്പങ്ങളെന്ന് വിളിച്ച ഹെഡ്‌ഗെവാറിന്റെ വാദങ്ങളെ താങ്കള്‍ അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടോ? ഇയാളാണോ ഇന്ത്യയുടെ ധീരപുത്രനെന്ന് അങ്ങ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. താങ്കളുടെ ഈ പുകഴ്ത്തലുകള്‍ മതന്യൂനപക്ഷങ്ങളോടുള്ള അവഹേളനമാണ് സാര്‍. കുറോസോവയുടെ ‘റാ ഷൊമന്‍’പോലെ ഇടതിനും, വലതിനും ആര്‍ത്തു വിളിക്കാന്‍ ചിലതു താങ്കള്‍നല്‍കി. പക്ഷേ ചില പ്രത്യേക കാര്യങ്ങളില്‍ താങ്കളുടെ നിശബ്ദത അവഗണിക്കാന്‍ കഴിയാത്ത വലിയ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമാണ് നല്‍കിയത്. ആര്‍.എസ്.എസ് ഇനിയും തൊട്ടുകൂടാത്ത ഒന്നല്ല എന്നും, ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ ഒരു നായകനാണെന്നുള്ളതുമാണത്. പ്രണബ് ആര്‍.എസ്.എസിനെ ട്രോളി എന്നത് സവര്‍ണ ലിബറലുകള്‍ക്ക് പറയാമെങ്കിലും മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ ഭാരതാംഭയുടെ വീരപുത്രനാകുന്നത് വരാനിരിക്കുന്ന ദുര്‍ദിനങ്ങളുടെ സൂചകമായി മാത്രമേ കാണാനാവൂ. സംഘ്പരിവാറിന് മുന്നില്‍ ഒരു ദര്‍പ്പണമായി പ്രണബ് മാറിയെന്നാണ് ഒരു വാദം. എന്നാല്‍ ഒരിക്കല്‍ പോലും പ്രണബിന്റെ പ്രസംഗം ഗാന്ധിയന്‍ രീതിയില്‍ ആയിരുന്നില്ലെന്നതാണ് സത്യം. ഗാന്ധിയെ പോലെ ദൈര്യം പ്രണബ് കാണിച്ചിരുന്നുവെങ്കില്‍ സംഘ് നേതാക്കളുടെ മുന്നില്‍ നിന്നും മുസ്‌ലിം വിരുദ്ധ കലാപത്തില്‍ അതൃപ്തി അറിയിക്കുമായിരുന്നു. പട്ടേലിനെ പോലെ കാര്യങ്ങള്‍ വെട്ടിത്തുറന്ന് പറയുന്ന ഒരാളാണ് പ്രണബെന്ന് ആരും കരുതുന്നു പോലുമില്ല. ന്യൂനപക്ഷങ്ങള്‍ക്കെതിരായ അതിക്രമം അവസാനിപ്പിക്കാന്‍ പട്ടേല്‍ പോലും ആര്‍.എസ്.എസിനോടും ഗോള്‍വാക്കറിനോടും ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മുഖര്‍ജി ഈ സ്ഥാനത്ത് നയതന്ത്രപരമായാണ് വാക്കുകള്‍ ഉപയോഗിച്ചത്. കൊലപാതകം, തല്ലിക്കൊല്ലല്‍ എന്നീ വാക്കുകള്‍ ഒഴിവാക്കി അതിക്രമമെന്ന് പറഞ്ഞ മുന്‍ രാഷ്ട്രപതി ഇത് ഇരുട്ട് കൊണ്ടുവരുമെന്നാണ് പറഞ്ഞത്. ആര്‍.എസ്.എസും ബന്ധപ്പെട്ട സംഘടനകളുടേയും പ്രവര്‍ത്തനമാണ് മുസ്‌ലിം വിരുദ്ധ, ക്രിസ്ത്യന്‍ വിരുദ്ധ വിദ്വേഷം നിറക്കുന്നതെന്ന് പറയാന്‍ പക്ഷേ പ്രണബ് മുഖര്‍ജി മിനക്കെട്ടില്ല. അതിന് പകരം ആര്‍ക്കും എങ്ങിനെയും വ്യാഖ്യാനിക്കാവുന്ന രീതിയില്‍ ഒരു അഴകൊഴമ്പന്‍ പ്രസംഗം നടത്തി. അല്ലാത്ത പക്ഷം കര്‍ഷകരുടെ ആത്മഹത്യകളെ കുറിച്ചും നോട്ട് അസാധുവാക്കല്‍ നരക തുല്യമാക്കിയവരെ കുറിച്ചും അദ്ദേഹം ഉരിയാടുമായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും ആക്രമണത്തിന് വിധേയരാവുന്ന ദളിതര്‍, മുസ്‌ലിംകള്‍, ക്രിസ്ത്യാനികള്‍ ഇവരൊക്കെ സര്‍ക്കാറുകളാല്‍ വേട്ടയാടപ്പെടുന്നുവെന്ന യാഥാര്‍ത്ഥ്യം അദ്ദേഹം മനോഹരമായി വിഴുങ്ങി. സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിതം കീറി എറിയപ്പെടുമ്പോള്‍ അതേ കുറിച്ച് മിണ്ടാതെ ആര്‍.എസ്.എസുകാരുടെ പ്രീതി പറ്റി പ്രണബ് നാഗ്പൂരില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ സമീപ ഭാവിയില്‍ ഇതിന് ഒരു പാട് അര്‍ത്ഥ തലങ്ങള്‍ കൈവരുമെന്നത് തീര്‍ച്ചയാണ്. ഹെഡ്‌ഗേവാര്‍ മരിച്ച് 78 വര്‍ഷം പിന്നിടുമ്പോള്‍ ഇനി തലക്കെട്ടുകളില്‍ ഇടം പിടിക്കാന്‍ പോകുന്നത് സംഘ്പരിവാര്‍ പ്രചാരകനെന്ന നിലയിലെ വാക്കുകളോ. ആര്‍.എസ്.എസ് സ്ഥാപകനെന്ന നിലയിലോ ആയിരിക്കില്ല, പകരം മുന്‍ രാഷട്രപതിയും, കോണ്‍ഗ്രസ് നേതാവുമായ പ്രണബ് മുഖര്‍ജിയുടെ പുകഴ്ത്തലിന്റെ പേരിലായിരിക്കും. കാവിക്കൊടി ഉയരുമ്പോഴും, ആര്‍.എസ്.എസുകാര്‍ ലാത്തിയുമായി മാര്‍ച്ച് ചെയ്യുമ്പോഴും അറ്റന്‍ഷനായി നില്‍ക്കുന്ന പ്രണബിന്റെ ചിത്രം ആര്‍.എസ്.എസുകാര്‍ക്ക് നൂറ്റാണ്ടില്‍ ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരത്തിന്റെ മുദ്രയാണ്. ഒരു പാട് വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും പ്രണബും ഹെഡ്‌ഗെവാറും തമ്മില്‍ അധികമാരും അറിയാത്ത ഒരു സാമ്യതയും ഉണ്ട്. പ്രണബിനെ പോലെ ഒരിക്കല്‍ ഇന്ത്യന്‍ നാഷണല്‍ കോണ്‍ഗ്രസില്‍ സജീവമായിരുന്നു ഹെഡ്‌ഗെവാറും. രാഷ്ട്രീയ കാറ്റ് ദിശമാറി വീശിയപ്പോള്‍ വഴി മാറി ഹെഡ്‌ഗെവാര്‍ പോയത് പോലെ പ്രണബ് വഴിമാറില്ലെന്ന് നമുക്ക് പ്രത്യാശിക്കാന്‍ മാത്രമേ ഇനി കഴിയൂ.