2002ല്‍ അഹമ്മദാബാദിലെ ഗുല്‍ബര്‍ഗ് സൊസൈറ്റിയിലുണ്ടായ ഹിന്ദുത്വ ആള്‍ക്കൂട്ട അക്രമണത്തിനിടെ കൊല്ലപ്പെട്ട ഇഹ്‌സാന്‍ ജാഫ്‌രിക്കായി അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്കെതിരെ സാകിയ നടത്തിയ നിയമ പോരാട്ടം ലോക ശ്രദ്ധയാകര്‍ഷിച്ചിരുന്നു.

2002 ലെ കലാപം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും മോശം വംശീയ അക്രമങ്ങളില്‍ ഒന്നായിരുന്നു. അതിന്റെ അതിജീവത കൂടിയാണ് സാകിയ ജാഫ്‌രി. കോണ്‍ഗ്രസ് എം.പിയും സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയും യൂണിയനിസ്റ്റും സാഹിത്യകാരനുമായിരുന്നു ഭര്‍ത്താവ് ഇഹ്സാന്‍ ജാഫ്‌രി.

Zakia, the wife of Ehsan Jafri, an ex-MP who was killed in one of the worst incidents during the riots, has challenged the Gujarat HC’s October 5, 2017 orderhttps://t.co/t01SZ6UaKq

— The Hindu (@the_hindu) January 15, 2019

അഹ്മദാബാദിലെ ഗുല്‍ബര്‍ഗ് സൊസൈറ്റിയില്‍ ഇഹ്‌സാന്‍ ജാഫ്രിയെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടില്‍ അഭയം തേടിയ 67 പേരെയും ഹിന്ദുത്വ ഭീകരര്‍ കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. അക്രമികളില്‍ നിന്നു രക്ഷിക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെട്ട് ജാഫ്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്ക് ഫോണ്‍ ചെയ്തിരുന്നുവെന്നും എന്നാല്‍ മോദി പരിഹസിച്ചു കൊണ്ടുള്ള മറുപടി നല്‍കുകയായിരുന്നുവെന്നും ആക്ഷേപമുണ്ട്. ഗോധ്ര കലാപം അന്വേഷിച്ച പ്രത്യേകാന്വേഷണ സംഘം (എസ്.ഐ.ടി), കലാപത്തിലും അക്രമത്തിലും മോദിക്ക് പങ്കില്ല എന്നു വ്യക്തമാക്കിയാണ് 2012-ല്‍ അന്തിമ റിപ്പോര്‍ട്ട് നല്‍കിയത്. ഇത് ചോദ്യം ചെയ്ത് സകിയ്യ ജാഫ്രി ഗുജറാത്ത് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചെങ്കിലും ഹര്‍ജി 2017-ല്‍ തള്ളുകയായിരുന്നു.

വ്യക്തമായ തെളിവുകള്‍ പരിഗണിക്കാതെയാണ് എസ്.ഐ.ടി അന്വേഷണം അവസാനിപ്പിച്ചു കൊണ്ടുള്ള റിപ്പോര്‍ട്ട് സമര്‍പ്പിച്ചതെന്നും ഇതിനു പിന്നില്‍ വന്‍ ഗൂഢാലോചനയുണ്ടെന്നും സകിയ്യയുടെ അഭിഭാഷക അപര്‍ണ ഭട്ട് വാദിച്ചു. ഇത് പരിഗണിച്ചാണ് സുപ്രീം കോടതിയുടെ പുതിയ തീരുമാനം.

മുസ്‌ലിംള്‍ക്കെതിരായ വംശഹത്യയില്‍ മോദിയടക്കമുള്ള രാഷ്ട്രീയക്കാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും വിപുലമായ ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെന്നാരോപിച്ച് 2006 ഓഗസ്റ്റിലാണ് സാകിയ ജാഫ്രി ഡി.ജി.പിക്ക് പരാതി നല്‍കിയത്. ഇതില്‍ എഫ്.ഐ.ആര്‍ തയാറാക്കാതിരുന്നതിനെ തുടര്‍ന്ന് അവര്‍ ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചെങ്കിലും കോടതി ഇടപെടാന്‍ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് സാകിയ സുപ്രീം കോടതിയില്‍ പരാതി നല്‍കി. സാകിയയുടെ പരാതി പരിശോധിക്കാന്‍ സുപ്രീം കോടതി എസ്.ഐ.ടിയോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ചില പൊലീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥര്‍ക്കും അന്ന് മന്ത്രിയായിരുന്ന ഗോര്‍ദാന്‍ സഡാഫിയക്കുമെതിരെ അന്വേഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നാല്‍, പരാതിയില്‍ പരാമര്‍ശിച്ച ആര്‍ക്കുമെതിരെ അന്വേഷണം നടത്താന് തെളിവില്ലെന്ന് എസ്.ഐ.ടി റിപ്പോര്‍ട്ട് സമര്‍പ്പിക്കുകയായിരുന്നു.

2002 ഫെബ്രുവരി 27-ന് തന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിയില്‍ വിളിച്ചു ചേര്‍ത്ത യോഗത്തില്‍ അക്രമികള്‍ക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കരുതെന്ന് മോദി ആവശ്യപ്പെട്ടു, രണ്ട് മന്ത്രിമാരെ പൊലീസ് കണ്‍ട്രോള്‍ റൂമില്‍ ഇരുത്തി, ഗോധ്ര തീവെപ്പില്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ മൃതദേഹവുമായി പരേഡ് നടത്താന്‍ അനുവദിച്ചു, അക്രമത്തിനിടെ പൊലീസ് നിഷ്‌ക്രിയത്വം പാലിച്ചു, അക്രമത്തിനു ശേഷം പരാതി സ്വീകരിക്കാതിരുന്നതടക്കം കൃത്യ നിര്‍വഹണത്തില്‍ വീഴ്ച വരുത്തി തുടങ്ങിയവയാണ് സാകിയ ജാഫ്രിയുടെ ഹര്‍ജിയിലെ പ്രധാന ആരോപണം. ഐ.പി.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥന്‍ സഞ്ജീവ് ഭട്ട്, ഡി.ജി.പി ആര്‍.ബി ശ്രീകുമാറിന്റെയും രാഹുല്‍ ഷറാമിന്റെയും പ്രസ്താവനയും ഡയറിക്കുറിപ്പുകളും, അമിക്കസ് ക്യൂറിയുടെ കുറിപ്പ്, ഐ.ബിയുടെ സന്ദേശങ്ങളും ഫോണ്‍ റെക്കോര്‍ഡുകളും, തെഹല്‍കയുടെ സ്റ്റിങ് ഓപറേഷന്‍ തുടങ്ങിയ തെളിവുകള്‍ പരിഗണിച്ച് അന്വേഷണം നടത്തണമെന്നാണ് സാകിയ പരാതിയില്‍ ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.